{"id":384,"date":"2016-04-23T20:30:05","date_gmt":"2016-04-23T18:30:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.blog.pracowniatestow.com\/?p=384"},"modified":"2022-08-18T21:01:10","modified_gmt":"2022-08-18T19:01:10","slug":"odpornosc-psychiczna-w-sporcie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.blog.pracowniatestow.com\/index.php\/2016\/04\/23\/odpornosc-psychiczna-w-sporcie\/","title":{"rendered":"Odporno\u015b\u0107 psychiczna w sporcie"},"content":{"rendered":"

Odporno\u015b\u0107 psychiczna w sporcie jest niezwykle wa\u017cnym czynnikiem determinuj\u0105cym osi\u0105gane sukcesu. Sytuacja zawod\u00f3w sportowych, rywalizacji, konkurowania z innymi przy jednoczesnym towarzyszeniu przez widowni\u0119 stanowi do\u015b\u0107 trudny emocjonalnie problem dla sportowca. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 dobrego radzenia sobie z emocjami przedstartowymi, a tak\u017ce w trakcie zawod\u00f3w stanowi jeden z wa\u017cnych czynnik\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na wynik sportowy.\u00a0Na stan psychiczny zawodnika przed startem wywiera istotny otaczaj\u0105ce \u015brodowisko, czyli naturalne otoczenie w postaci miejsca zawod\u00f3w, sytuacja \u015brodowiskowa, wn\u0119trze zamieszkania itp. Wydaje si\u0119 oczywiste, \u017ce jaskrawe, kolorowe afisze sportowe, flagi, czy te\u017c ha\u0142a\u015bliwa widownia lub rytmiczna muzyka podnosz\u0105 poziom pobudzenia i podra\u017cnia staj\u0105c si\u0119 dodatkowym, w zasadzie zb\u0119dnym stresorem.\u00a0W zasadzie ka\u017cdy zawodnik, kt\u00f3ry startuje w zawodach sportowych i stara si\u0119 maksymalnie mobilizowa\u0107 sw\u00f3j potencja\u0142 prze\u017cywa silne pobudzenie funkcji psychofizycznych. To pobudzenie jest konieczne wobec zwi\u0119kszonych wymaga\u0144 sytuacji sportowej. Bez niego nie by\u0142by on zdolny do walki sportowej. Nie mo\u017ce si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107, a\u00a0tym bardziej ba\u0107 reakcji w\u0142asnego organizmu, jego uk\u0142adu nerwowego. Musi je rozumie\u0107 w\u00a0spos\u00f3b racjonalny i zaakceptowa\u0107. Ta akceptacja pozwoli z kolei na wgl\u0105d w siebie, umo\u017cliwi rozpoznanie swoich mo\u017cliwo\u015bci neuropsychicznych i ich samokontrol\u0119 w taki spos\u00f3b, aby napi\u0119cie nie przekracza\u0142o poziomu optymalnego.<\/p>\n

Powszechnie znanym zjawiskiem jest, \u017ce narastaj\u0105ce napi\u0119cie lub l\u0119k powstaj\u0105cy przed startem odbiera zawodnikowi czasem wi\u0119cej si\u0142 i energii nerwowej ni\u017c sam wyst\u0119p w\u00a0zawodach. Tymczasem, je\u017celi zawodnik potrafi wyzby\u0107 si\u0119 natarczywych my\u015bli o\u00a0oczekuj\u0105cym go starcie to jego potencja\u0142 zostanie zachowany.<\/p>\n

Odporno\u015b\u0107 psychiczna w sporcie jako metoda radzenia sobie z nadmiernym pobudzeniem emocjonalnym<\/h4>\n

Jednym ze sposob\u00f3w radzenia sobie z nadmiernym pobudzeniem emocjonalnym jest wypracowanie odpowiednio wcze\u015bnie cechy w postaci odporno\u015bci psychicznej.\u00a0Odporno\u015b\u0107 psychiczna polega na zdolno\u015bci do sterowania procesami percepcyjnymi, intelektualnymi i emocjonalnymi, a tak\u017ce czynno\u015bciami motorycznymi zawodnika w sytuacji rywalizacji sportowej.<\/p>\n

Badania wykazuj\u0105, \u017ce odporno\u015b\u0107 emocjonalna jest sk\u0142adnikiem odporno\u015bci psychicznej, kt\u00f3ry w istotny spos\u00f3b determinuje efektywno\u015b\u0107 dzia\u0142ania sportowca podczas zawod\u00f3w. Odporno\u015b\u0107 emocjonalna definiowana jest jako zdolno\u015b\u0107 do efektywnego dzia\u0142ania mimo prze\u017cywania silnych emocji negatywnych, b\u0105d\u017a te\u017c jako zdolno\u015b\u0107 do kontroli emocji. Poj\u0119cie to obejmuje jednocze\u015bnie zdolno\u015b\u0107 do pow\u015bci\u0105gania niepo\u017c\u0105danych impuls\u00f3w emocjonalnych, do odraczania gratyfikacji lub te\u017c do wzbudzania emocji w danej sytuacji. Istot\u0119 tego czynnika mo\u017cna lepiej zrozumie\u0107, je\u015bli b\u0119dzie si\u0119 go rozpatrywa\u0107 uwzgl\u0119dniaj\u0105c stopie\u0144 wra\u017cliwo\u015bci danej osoby na bod\u017ace emocjonalne, oraz stopie\u0144 dezorganizacji zachowania osobnika b\u0119d\u0105cego w stanie podniecenia. St\u0105d te\u017c w przypadku zawodnik\u00f3w o wysokim poziomie pobudzenia emocjonalnego przed startem niezb\u0119dna wydaje si\u0119 izolacja ich od tego rodzaju czynnik\u00f3w silnie stymuluj\u0105cych, za\u015b dla zawodnik\u00f3w, kt\u00f3rym niezb\u0119dny jest wy\u017cszy poziom pobudzenia, przebywanie w tego rodzaju warunkach jest korzystne.<\/p>\n

Podstawowym kryterium odporno\u015bci emocjonalnej jest efektywno\u015b\u0107 dzia\u0142ania, czyli poziom wykonania zadania mimo zaistnia\u0142ego podwy\u017cszonego napi\u0119cia emocjonalnego. Teoria emocji m\u00f3wi, \u017ce przebieg proces\u00f3w emocjonalnych b\u0119dzie zale\u017ca\u0142 w g\u0142\u00f3wnym stopniu od sprawno\u015bci proces\u00f3w korowych. Zar\u00f3wno kontrola pobudzenia jak i stopie\u0144 podatno\u015bci na bod\u017ace emocjonalne istotnie modyfikuj\u0105 odporno\u015b\u0107 emocjonaln\u0105.<\/p>\n

Czynniki, kt\u00f3re wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z odporno\u015bci\u0105 emocjonaln\u0105 i mog\u0105 decydowa\u0107 o\u00a0mo\u017cliwo\u015bciach jej podniesienia, to mi\u0119dzy innymi indywidualny poziom napi\u0119cia, poziom l\u0119ku, pobudliwo\u015b\u0107 emocjonalna, si\u0142a podniecenia, neurotyczno\u015b\u0107, labilno\u015b\u0107 wegetatywna, odporno\u015b\u0107 na stresory, w\u0142a\u015bciwo\u015bci systemu nerwowego, si\u0142a i reaktywno\u015b\u0107, poziom aktywacji oraz wra\u017cliwo\u015b\u0107 emocjonalna.<\/p>\n

Odporno\u015b\u0107 psychiczna w sporcie wyczynowym<\/h4>\n

Zajmuj\u0105c si\u0119 problemem odporno\u015bci emocjonalnej w sporcie wyczynowym badacze zwracaj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na te czynniki, kt\u00f3re decyduj\u0105 o w\u0142a\u015bciwym ukszta\u0142towaniu i przebiegu proces\u00f3w emocjonalnych, warunkuj\u0105cych efektywno\u015b\u0107 dzia\u0142ania sportowca podczas startu w zawodach. W takim wypadku odporno\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnie zale\u017cy od stopnia labilno\u015bci uk\u0142adu nerwowego, neurotyczno\u015bci oraz wysoko\u015bci progu reaktywno\u015bci na bod\u017ace natury emocjonalnej. Jako determinanty odporno\u015bci emocjonalnej sportowc\u00f3w s\u0105 wymieniane si\u0142a proces\u00f3w pobudzania, r\u00f3wnowaga proces\u00f3w nerwowych, realistyczna ocena siebie i rzeczywisto\u015bci oraz okoliczno\u015bci zewn\u0119trzne, do kt\u00f3rych zalicza si\u0119 specjalistyczny trening sportowy, wyrabiaj\u0105cy odporno\u015b\u0107 indywidualn\u0105.<\/p>\n

Na ocen\u0119 odporno\u015bci psychicznej w g\u0142\u00f3wnej mierze wp\u0142ywa to, \u017ce w warunkach silnego pobudzenia emocjonalnego zawodnik potrafi uzyska\u0107 najlepszy wynik. Uwa\u017ca si\u0119 tak\u017ce, \u017ce odporno\u015b\u0107 emocjonalna zale\u017cy od sposobu, w jaki zawodnik ocenia swoj\u0105 sytuacj\u0119 \u017cyciow\u0105, oraz od jego odporno\u015bci na presj\u0119 czasow\u0105, zwi\u0105zan\u0105 z oczekiwaniem na start i z presj\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z konieczno\u015bci\u0105 podejmowania r\u00f3\u017cnorodnych szybkich decyzji podczas trwania zawod\u00f3w.<\/p>\n

Odporno\u015b\u0107 psychiczna nie jest wrodzon\u0105 dyspozycj\u0105, kt\u00f3ra jest ci\u0105gle sta\u0142a i niezmienna. Jest to swego rodzaju cech\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna modyfikowa\u0107 poprzez regularne \u0107wiczenia, na kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna oddzia\u0142ywa\u0107 i kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna wyrabia\u0107 u zawodnik\u00f3w. Istnieje szereg zasad u\u0142atwiaj\u0105cych wp\u0142ywanie na wyrabianie odporno\u015bci.<\/p>\n

Odporno\u015b\u0107 psychiczna w sporcie – zasady kszta\u0142towania:<\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Zasada kszta\u0142towania zdolno\u015bci do koncentracji na zadaniu.<\/strong> Polega ona na rozwijaniu i wzmacnianiu dok\u0142adnej orientacji w zadaniu i we w\u0142a\u015bciwej psychologicznej sytuacji, w\u00a0kt\u00f3rej ma ono by\u0107 wykonane. Takie przygotowanie psychicznego jest mo\u017cliwe, gdy sportowiec jest przekonany, \u017ce mie\u015bci si\u0119 ono w granicach jego mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce mo\u017ce on je wykona\u0107. Zbyt silne zewn\u0119trzne naciski na osi\u0105gni\u0119cia maksymalne wp\u0142ywaj\u0105 raczej na obni\u017cenie wynik\u00f3w, a wobec napotykanych trudno\u015bci wywo\u0142uj\u0105 zbyt silne napi\u0119cie emocjonalne. Koncentracja na zadaniu odwraca uwag\u0119 od czynnik\u00f3w wywo\u0142uj\u0105cych emocje,<\/strong> a nale\u017c\u0105cych do sytuacji sportowej, za\u015b skupia j\u0105 na czynno\u015bciach po\u017c\u0105danych w danej sytuacji, prowadz\u0105cych do realizacji postawionego celu sportowego.<\/li>\n
  2. Zasada kszta\u0142towania samoorientacji i samokontroli.<\/strong> Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 poznania \u017ar\u00f3de\u0142 w\u0142asnych dozna\u0144 i ich nazwania umo\u017cliwia uj\u0105\u0107 je w kategoriach poznawczych, a tym samym pozwala to w zrozumieniu przez sportowca, \u017ce odczuwane przez niego napi\u0119cie, niepok\u00f3j czy te\u017c r\u00f3\u017cnorodne zmiany organiczne to normalna reakcja wyst\u0119puj\u0105ca w sytuacji rywalizacji. Ca\u0142kowita redukcja pobudzenia jest bowiem niemo\u017cliwa, a nawet niewskazana. Wymaga to przyswojenia przez sportowca podstawowej wiedzy w zakresie samoobserwacji i funkcji neuropsychicznych stanowi\u0105cych podstaw\u0119 procesu emocjonalnego. Orientacja we w\u0142asnych emocjach jest podstaw\u0105 dla ich kontroli.<\/li>\n
  3. Zasada kszta\u0142towania czynno\u015bci kontrolno-regulacyjnych.<\/strong> Najbardziej przyst\u0119pnym i jednocze\u015bnie skutecznym sposobem w tym zakresie jest tzw. mowa wewn\u0119trzna. Mechanizm mowy wewn\u0119trznej polega na m\u00f3wieniu do siebie okre\u015blonych stwierdze\u0144, dotycz\u0105cych zachowania w r\u00f3\u017cnych sytuacjach sportowych. Mowa wewn\u0119trzna sprzyja kontroli zachowania i samokontroli w sytuacjach trudnych poprzez:<\/li>\n<\/ol>\n